Wczoraj BBC, a dziś Gazeta Wyborcza donoszą o kontrowersyjnej wystawie w siedzibie rady Europy. Za GW:

"Chodzi o trójwymiarową instalację w budynku Unijnej Rady, która miała wyśmiewać i burzyć stereotypy. Wywołała jednak burzliwą debatę i protesty.

Najbardziej poczuła się urażona Bułgaria, która została przedstawiona jak jedna wielka turecka toaleta. Czeski rząd zapewnia, że ekspozycja zostanie usunięta, jeśli poprosi o to rząd w Sofii. Polska to kraj, w którym zakonnicy wznoszą gejowską flagę. Mapa Niemiec pokryta jest siecią autostrad, które układają się w swastykę. Francja to miejsce ciągłych strajków, a Włochy to kraj piłkarzy, tyle że po uruchomieniu instalacji Włosi wykonują z piłkami nieprzyzwoite ruchy. Z kolei Słowacja została przedstawiona jak kiełbasa, opakowana wstążką w kolorach węgierskiej flagi."

Nie ma co, czeski artysta David Czerny pojechał ostro po europejskich stereotypach. Co do fragmentu instalacji reprezentującego Polskę, warto zauważyć, że:

• poza zakonników jest parodią słynnego zdjęcia zatykania amerykańskiej flagi na Iwo-Jimie - czyżby odnośnik do proamerykańskiej postawy naszych władz?
• nie dokońca jestem przekonany, czy zakonnicy zatykają flagę, czy też ją zdejmują...
• kartofle - jakaś aluzja do prezydenta Kaczyńskiego?
• miejsce zatknięcia flagi pokrywa się mniej więcej z lokalizacją Torunia - teza, iż to przypadek, jest cokolwiek ry(d)zykowna :)

 Pozostaje pamiętać, że tytuł wystawy brzmiał: "Stereotypy są barierami do zburzenia" - także zanim wypowiemy Czechom świętą wojnę, popatrzmy na instalację z większym dystansem.

Więcej zdjęć na stronach BBC i GW.

Na sylwestrowym wypadzie do Warszawy spotkała mnie miła niespodzianka - na starówce można było zobaczyć plenerową wystawę z okazji 90. rocznicy odzyskania niepodległości. Obok Piłsudskiego i powstańców śląskich, znalazły się tam również fotokopie dwóch pocztówek propagandowych z okresu I wojny światowej. Przyjrzyjmy się im bliżej:

Just think! There are 30 million Poles! - kolejna wizja Polski odrodzonej w granicach przedrozbiorowych. Napis na pobrzeżu głosi: "Tylko pomyśl! Na świecie żyje 30 milionów Polaków! I dopóki nie odrodzi się zjednoczona i niezależna Polska stanowiąca silną zaporę na wschodzie, groźba niemieckiej dominacji będzie zawsze wisiała nad światem.

Obecnie w zaokrągleniu mamy: 16 milionów Polaków w dawnym Imperium Rosyjskim (najnowsze dane), 5 milionów w Niemczech, 5 milionów w Austrii, 4 miliony w Stanach Zjednoczonych Ameryki i 0.5 miliona w innych krajach, czyli łącznie 30 milionów." Niestety, granica na Dnieprze(!) okazała się nieosiągalna.

Lozanna, Szwajcaria, 1918 - "Terytorium Polski pod dominacją i okupacją austriacko-niemiecką" Druga strona medalu - tutaj mamy przesadny optymizm względem ziem zachodnich. Słupsk, Lebork, Gdańsk, całe Prusy z Królewcem - jakoś Niemcy nie poszły nam na rękę w tym względzie :)

W dużej rozdzielczości zdjęcia poniżej:

Kolejna firma zalicza wpadkę z naszymi granicami. Tym razem, Media Markt w Charlottenburgu "przyznał" Polsce zachodnią Białoruś i Ukrainę. Pogratulować :) W ogóle cała Europa na tej mapce jakaś taka zaokrąglona - to miał być globus? :)

Znalezione na blogu Bartka Wielińskiego, korespondenta Gazety Wyborczej w Berlinie.

Znowu choroba - a zatem tylko króciutka notka, żeby odnotować kolejną wpadkę związaną z mapą - oto, gdzie twórca animacji ze strony selltak.pl umieścił Polskę :) Od razu wiadomo, czemu tak zimno ostatnio - jesteśmy na Syberii!

Mapę wykopał szym0nk. Póki co, wadliwą animację można oglądać tu.

Zamiast obiecanego przekopu Mierzei - jeszcze do niego wrócę - na tapecie nowy nabytek, prosto z UK!

Nakładem wydawnictwa Kalimedia wydany został "Atlas of True Names" - etymologiczny atlas Europy. Zamiast nazw państw, miast, rzek czy łańcuchów górskich - na mapie umieszczone zostały ich znaczenia. Wiedzieliście, że groźnie brzmiąca Transylwania to łacińskie "Poza lasem"? A Kopenhaga - z duńskiego "Port kupców"? Nie mogłem sobie odmówić zatem przyjemności sprawdzenia, co obcokrajowcy wiedzą o pochodzeniu polskich nazw geograficznych.

Na początku odczułem zawód - raptem 12 miast doczekało się umieszczenia na mapie "Krainy Pól" - nazwę naszego kraju, autorzy mapy wywodzą (zresztą najprawdopodobniej słusznie) za starosłowiańskiego "polje" - pole uprawne. Zaczynając od północy (pogrubione - uzasadnienie z rewersu mapy):

• Goth Entrenchment - "Szaniec Gotów" = Gdańsk (Gutisk-andja, "end of the Goths, entrenchment (G. Schanze) of the Goths") - jedna z możliwych koncepcji; inne wywodzą nazwę miasta od np. słowiańskiego przedrostka gd- = bagienny.
• Swampstone - "Bagienny Kamień" = Olsztyn (G. Allenstein, castle by the river Alle, ref. to IE al "marsh, swamp" + G. Stein "stone" i.e. Castle)
• Brushton - "Miasto Szczotek" :) = Szczecin (Pol. szczotka "bush, brush") - naciągane tłumaczenie; tylko jedna z wielu koncepcji tłumaczy nazwę w ten sposób - H. Hering w XIX w. utrzymywał, że nazwa miasta pochodzi od włosia - szczeciny, "bo w skandynawskiej sadze z XIII w. Szczecin nazwany został „Borstaborg” (borsta = szczecina po niemiecku);" (źródło - tu; tam też więcej na temat genezy nazwy Szczecin)
• White River Town - "Miasto Nad Białą Rzeką" (?) = Białystok (Pol. white river) - no tu się chyba wszyscy zgodzimy, że tłumacz niezbyt się postarał; już "White Slope Town" byłoby bardziej trafne (update 4.01.09: okazuje się, że autor miał jednak sporo racji nie wiążąctej nazwy ze stokiem, a jedynie z rzeką. Mój błąd :) )
• Marshy Hill - "Bagniste Wzgórze" = Bydgoszcz (hill by the river Brage, IE. bredahe "marshy water") - nie znalazłem potwierdzenia tej koncepcji; oprócz legend o dwóch braciach (Bydu i Goście) spotkałem się jedynie z wersją o słowiańskim imieniu Bydgost.
• Lord - "Władca" (?) = Poznań (prob. named for the first settler Poznan, meaning "lord") - wersja o imieniu ok, ale nie znalazłem potwierdzenia na temat jakoby imię Poznan znaczyło "władca"
• City of Warsz - trzeba coś dodawać? :) Warsz było skrótem imienia Warcisław, a tak zwał się rycerz posiadający wieś leżącą na terenie dzisiejszej Warszawy
• Boat - "Łódź" oczywiście
• Treebark - "Kora Drzewa" = Lublin (Slav. lub "tree bark") - znowu brak potwierdzenia; znana jedynie jest mi wersja z pierwszym władcą o imieniu Lubla(badź podobnym)
• Over the Footbridge - "Nad kładką" = Wrocław - tu autorzy się trochę zamieszali, bowiem tak samo nazwali... Bratysławę, oto uzasadnienie: a) Slav. prez-lava "over the footbridge" b) named for the founder Vratislaw, Tch. vrati "return" + slawa "glory" - także bardziej adekwatna wydaje się nazwa "City of the one, who returned in glory" - prawda, że ładnie brzmi?
• Catville - "Wioska Kotów" = Katowice (Slav. kot "cat" + vies "village" cop. L. vicus "village") - nie wydaje się to poprawne; uznaje się, że nazwa Katowice wywodzi się od "od imienia (przezwiska) pierwszego osadnika: dzierżawcy Kata, bądź od słowa "kąty" - tak nazywano kiedyś chaty zagrodników, pracujących przy wyrębie i przewożeniu drewna do kuźnicy bogucickiej" (za wikipedią)
• Raven - "Kruk" = Kraków (Slav. krak "raven") - nie znalazłem potwierdzenia; dominują wersje o założycielu - Krakusie (Kraku ?)

Oprócz nazw miast mamy też rzeki:

• Water - "Woda" = Wisła (IE. uiso "water")
• Swirlwater - "Wirująca Woda" = Warta (IE. vert "to swirl, to spin, to turn")
• Fastwater - "Szybka Woda" = Odra (Slav. oda "water, river" ref. to IE. adar, adra "fast")
• The Deep One - "Głęboka" = Nysa (Slav. nizu "deep, downwards")
• Turnwater - "Zawracająca Woda" = Bug (IE. bheugh "to turn, to twist")

Wyspę:

• Isle of Cattle - "Bydlęca Wyspa" :) = Wolin (Slav. wol "ox, cattle")

Wreszcie krainy geograficzne i łańcuchy górskie:

• Land of the Potters - "Kraina Garncarzy" = Śląsk (prob. named for the tribe Silingi ON. sili "dishes, crockery, tableware" (for ritual purpose))
• Wild Boar Mountains - "Dzikie Góry" = Sudety (IE. su "wild boar")
• Mountain District - "Okręg Górski" (?) = Galicia (orig. Gau of Halicz, OHG. gou "area, district" + Slav. hala "bank, mountain")
• Mountain Crest -"Szczyt Górski" (?) = Beskidy (IE. bi-skaid "mountain crest")

No cóż - sporo tu niedokładności i uproszczeń. Nie jest to, niestety, wiarygodne źródło etymologii nazw geograficznych - a szkoda. Nie wiem, jak dokładnie wytłumaczone są nazwy w innych państwach - najdokładniej przedstawiona jest chyba "Wielka kraina wytatuowanych ludzi" = Wielka Brytania - miejmy nadzieję, że lepiej niż Kraina Pól. Polecam jedynie takim miłośnikom ciekawostek, jak ja.

A na koniec - zgadnijcie, jakie stolice europejskie kryją się pod malowniczymi nazwami: "Rozrywkowa Zatoka (Joyful Bay)", "Wyspa Słupów (Stake Island)", "Bagnowo :) (Swampton)" czy wreszcie "Mądrość (Wisdom)"?

Objaśnienia skrótów językowych: Slav. = słowiański; OHG. = staro-wysoko-niemiecki; L. = łaciński; IE. = indo-europejski; Tch. = czeski; G. = niemiecki

Atlas świata i Europy do nabycia tu.

 I zgodnie z obietnicą, kolejna mapa młodziutkiej II Rzeczypospolitej. Opracowana w 1920 r., jest o niebo dokładniejsza niż zamieszczona ostatnio mapa z 1918 r., ale również jest interesująca.

• Autor - chyba z czystej nostalgii - zaznaczył granice Polski z 1772 r., sięgające po Dniepr, Kijów i Inflanty.
• Jest naniesiona świeża poprawka, pokazująca, jaką część Śląska Polska otrzymała w wyniku plebiscytu i powstań
• Póki co, rejony Mińska i Kamieńca Podolskiego są pokazane jako tereny "pod zarządem polskim na wschodzie" - jak wiemy, ostatecznie nie znalazły się w naszych granicach.
• I wreszcie, najbardziej rzucająca się w oczy - luka na pograniczu polsko-litewskim w okolicach Grodna. Dopiero co, oddziały pod dowództwem gen. Lucjana Żeligowskiego zajęłu miasto, proklamowano utworzenie Litwy Srodkowej, a sejm wileński nie podjął jeszcze uchwały o przyłączeniu do Rzeczypospolitej. Sytuacja była zatem bardzo napięta - stąd, granica na tym odcinku oznaczona jest jako tymczasowa.

 Mapa znaleziona w książce: A. Gruszecka-Nitschowa, "Nauka o Polsce współczesnej", Lwów - Warszawa 1922; E. Romer Polska. Mapa administracyjna 1920. Poniżej skany w wysokiej rozdzielczości.

Choroba niestety nie pozwoliła mi ostatnio popracować nad blogiem - stąd tylko krótka notka. Oto mapka, stworzona i wykopana przez użytkownika jjajjo. Powstała przez nałożenie mapy z Google Maps na fragment mapy NASA o wysokiej rozdzielczości. Jak widać, Warszawa świeci nawet mocniej niż aglomeracja śląska - ale nawet prawie tak mocno jak Berlin!

Wkrótce, jesli zdrowie dopisze - wpisy o przekopie Mierzei Wiślanej i zapowiedziana mapa z początku lat 20., z ciekawą "luką" przy granicy z Litwą.

Mapa znaleziona na wykopie.

 Za dwa dni obchodzimy 90. rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości. Z tej okazji - bardzo interesująca mapa z 1918 r., opracowana przez Wiktora Skargę-Dobrowolskiego. Był to okres jeszcze przed wojną z Rosją bolszewicką, przed ustaleniami Traktatu Wersalskiego, czas upokorzenia naszych zaborców - Niemcy pobite, Rosja w kryzysie rewolucyjnym, Austro-Węgry w trakcie rozkładu - stąd nieco przesadny optymizm autora mapy. Oto jego komentarz (pisownia oryginalna, moje uwagi w nawiasach kwadratowych):

 "Granice Państwa Polskiego ustalono zgodnie z następującymi zasadami:

1. Ilość przedstawicieli narodów ościennych, pozostających w granicach Państwa Polskiego, odpowiada ilości Polaków, zamieszkujących w pogranicznych powiatach państwa ościennych. [argument całkiem rozsądny - niestety, jak się okazało, nie do obronienia w powojennych realiach]
   
2. Portowe miasto Gdańsk i brzegi Wisły w zaborze niemieckim stanowią najważniejszą część Polski, ponieważ jest to jedyne wyjście na świat i dla tego nie może nie należeć do zjednoczonego wolnego Państwa Polskiego.[jak się okazało - Gdańsk mógł nie należeć ani do Polski, ani do Niemiec; na pewno skorzystała na tym Gdynia - której nie umieszczono nawet na tej mapie]

Wychodząc z powyższego założenia winny być połączone w jedną całość:

1. Ziemie Polskie z zaboru niemieckiego, a mianowicie: Mazowsze pruskie, Pomezanija [!], Prusy Królewskie, Ks. Poznańskie, Śląsk Górny. za wyłączeniem z takowych 18 zniemczonych powiatów, pozostaje obszar 62414 km. kw. o ludności 5.529866 m., w tem Polaków 3.410469. [Co wyszło ze Śląskiem - już o tym pisałem; w kwestii Prus też nie poszło nam najlepiej]
2. Ziemie Polskie z zaboru Austro-Węgier , a mianowicie: Śląsk, Orawa, Śpiż [!], Galicja Zachodnia z częścią wschodniej, co za wyłączeniem ziem wynarodowionych stanowi obszar 54.639 km. kw. o ludności 4.640598 m., w tem Polaków 3.289051. [tu już trochę lepiej - za wyjątkiem \Śpiżu\ i Orawy, po które Polska sięgnęła dopiero korzystając z zajęcia Czech przez II Rzeszę 20 lat później]
3. Ziemie Polskie z zaboru Rosyjskiego, a mianowicie: Królestwo kongresowe, (bez 4-ch pow. litewskich) i Okręg Polesko-Wileński 15 1/2 pow., co stanowi obszar 171.723 km. kw. o ludności 15.308746 m., w tem Polaków 10.495906. [jak się okazało, o Wilno przyszło nam jeszcze powalczyć]

Razem w 3-ch zaborach obszar 288776 km. kw. o ludności 25.479210 mieszkańców, w tem:

• Polaków      17185426 co stanowi 67,6%
• Żydów           2821665    ,,          11,0
• Niemców        2438313    ,,           9,5
• Rusinów        1118972     ,,          4,2
• Białorusinów    983505     ,,          4,0
• Litwinów          367476     ,,          1,5
• Różnych         563853     ,,           2,2 (...) [Potem następuje spis powiatów granicznych, w tym: wejcherowski - tak, przez "ch" oraz elblądzki - też ciekawa forma :) ]"

Pomijając drobne pomyłki w rachunkach (suma Polaków z trzech zaborów jest o 10000 większa niż ta w podsumowaniu :) ), autor mapy wykazał się o wiele bardziej daleko idącym realizmem niż fantaści marzący o Polsce "od morza do morza" czy też odbudowy państwa w granicach przedrozbiorowych. Z jednej strony, nie udało się uzyskać tylu ziem poniemieckich, ilu oczekiwano, z drugiej strony - na wschodzie, w granicach II Rzeczypospolitej znalazł się nawet Łuck. Ostatecznie, autor, szacując obszar Polski, pomylił się (zaledwie :) ) o 100.000 km², natomiast trafnie przepowiedział udział Polaków w łącznym składzie narodowościowym nowego państwa.

Na mapie aż roi się od ciekawostek:

• "Zniemczone" Prusy, Wielkopolska, Śląsk :)
• Nie ma jeszcze Czechosłowacji - zamiast tego, graniczymy z... Węgrami
• Niektóre spolszczone nazwy ewidentnie się nie przyjęły: Węgobork (Węgorzewo), Nidbork (Nidzica), Żądbork(???); niektóre - uległy tylko drobnej modyfikacj: Lęborg (Lębork), Oleck (Olecko)
•  W komentarzu autor (podobnie jak w innych źródłach z tamtego okresu) opisuje Rosjan i Ukraińców łącznie jako "Rusinów"

Obraz zeskanowany z reprintu oryginalnej mapy. Plik w pełnej rozdzielczości do pobrania tutaj.

 Z wielkim hukiem, zakończono po 25 latach budowę pierwszej linii warszawskiego metra. Można by drwić z tempa budowy, z kolejnych wątpliwej jakości przetargów, z żartów typu "Z tej okazji rozdawano długopisy z planem metra" :)... Jako podsumowanie niech posłuży najlepiej powyższa mapa - fantastyczny plan sieci metra, jaka miała opinać Warszawę już 43 lata temu... Tymczasem - średnie tempo budowy wyniosło 920 m linii/rok :)

Mapa znaleziona na portalu Gazety Wyborczej w artykule: "Nie kończmy tej budowy. Metro za rogatki!"

 Po II wojnie światowej, ocaleli z zagłady Żydzi wydawali tzw. Księgi Pamięci - była to próba ocalenia wspomnień sprzed Holokaustu. Znajdowały się tam także, rysowane przez ocalonych, mapy miast i miasteczek (także polskich) - w celu utrwalenia ich przedwojennego kształt. bły to mapy bardzo subiektywne - w latach 70. zostaną nazwane mapami mentalnymi (wyobrażeniowymi). Taka mapa pozwala określić punkt odniesienia rysującego, jego miejsce w ówczesnym świecie. Na takiej mapie narysuje on tylko rzeczy kluczowe względem niego - niejednokrotnie fałszując kształty, proporcje. Analizując - zgodnie z teorią map mentalnych - prezentowaną powyżej mapę Goniądza - można wyróżnić podstawowe elementy, tzw. atomy (za autorem artykułu, w którym zamieszczona była mapa):

"-Drogi (paths) – ciągi komunikacyjne po których poruszamy się (potencjalnie lub realnie) – (...) Na mapie Goniądza i na pozostałych szkicach widać wyraźnie podział na główne ciągi komunikacyjne oraz drogi „drugorzędne” – te pierwsze zwykle prowadzą do innych miasteczek lub regionalnych metropolii,(...) drugie zapamiętane zostały przez autora rysunku głównie przez swoją funkcję lub położenie – Szkolna (bo stała tu Synagoga), Jatkowa (gdzie mieszkali rzeźnicy) lub Nadrzeczna.

-Granice (edges) - elementy linearne, ale nie drogi. Takie linie, które, w odróżnieniu od pierwszych raczej utrudniają lub uniemożliwiają komunikację. Typowymi granicami są rzeki, wybrzeża i tory kolejowe. Tutaj granicami, które prawie w całości oddzielają miasto od jego otoczenia, są wody Biebrzy i Czarnej Strugi.

-Dzielnice (districts) – obszary wyróżnione z tła, na przykład na podstawie kryterium funkcjonalnego, historycznego, zwyczajowego, statusu mieszkańców itp. Mieszkańcy podlaskich miasteczek do dziś potrafią wskazać „Lacką”, „Ruską” i „Żydowską” stronę (dzielnicę) miasta. (...)

-Węzły (nodes) – skrzyżowania, ronda, place – punkty przecięcia ciągów komunikacyjnych. Na rysunku węzły są dwa (rynki). Jeden „Lacki”, z pomnikiem, oraz jeden, mniejszy - Żydowski.

-Punkty odniesienia (landmarks) – są to na przykład pomniki, budynki lub naturalne czy też semi – naturalne elementy krajobrazu. Na szkicu Goniądza głównymi landmarks, przedstawionymi za pomocą rysunków, a nie symboli są świątynie, pomnik oraz...wiatraki. Te ostatnie z pewnością nie ze względu na ważność w krajobrazie kulturowym, a z powodu charakterystycznego wyglądu, ułatwiającego orientację."

Mapa znaleziona na portalu spoleczenstwo.pl, w artykule R. Poczykowskiego "O mapach miejsc, których nie ma".