Kategorie: Wszystkie | Artystyczne | Fikcyjne | Gry | Historyczne | Kolekcje | Pozostałe | Propagandowe
RSS
czwartek, 01 stycznia 2009
41. Atlas prawdziwych nazw - "Land of Fields"

Land of Fields

Zamiast obiecanego przekopu Mierzei - jeszcze do niego wrócę - na tapecie nowy nabytek, prosto z UK!

Nakładem wydawnictwa Kalimedia wydany został "Atlas of True Names" - etymologiczny atlas Europy. Zamiast nazw państw, miast, rzek czy łańcuchów górskich - na mapie umieszczone zostały ich znaczenia. Wiedzieliście, że groźnie brzmiąca Transylwania to łacińskie "Poza lasem"? A Kopenhaga - z duńskiego "Port kupców"? Nie mogłem sobie odmówić zatem przyjemności sprawdzenia, co obcokrajowcy wiedzą o pochodzeniu polskich nazw geograficznych.

Na początku odczułem zawód - raptem 12 miast doczekało się umieszczenia na mapie "Krainy Pól" - nazwę naszego kraju, autorzy mapy wywodzą (zresztą najprawdopodobniej słusznie) za starosłowiańskiego "polje" - pole uprawne. Zaczynając od północy (pogrubione - uzasadnienie z rewersu mapy):

  • Goth Entrenchment - "Szaniec Gotów" = Gdańsk (Gutisk-andja, "end of the Goths, entrenchment (G. Schanze) of the Goths") - jedna z możliwych koncepcji; inne wywodzą nazwę miasta od np. słowiańskiego przedrostka gd- = bagienny.
  • Swampstone - "Bagienny Kamień" = Olsztyn (G. Allenstein, castle by the river Alle, ref. to IE al "marsh, swamp" + G. Stein "stone" i.e. Castle)
  • Brushton - "Miasto Szczotek" :) = Szczecin (Pol. szczotka "bush, brush") - naciągane tłumaczenie; tylko jedna z wielu koncepcji tłumaczy nazwę w ten sposób - H. Hering w XIX w. utrzymywał, że nazwa miasta pochodzi od włosia - szczeciny, "bo w skandynawskiej sadze z XIII w. Szczecin nazwany został „Borstaborg” (borsta = szczecina po niemiecku);" (źródło - tu; tam też więcej na temat genezy nazwy Szczecin)
  • White River Town - "Miasto Nad Białą Rzeką" (?) = Białystok (Pol. white river) - no tu się chyba wszyscy zgodzimy, że tłumacz niezbyt się postarał; już "White Slope Town" byłoby bardziej trafne (update 4.01.09: okazuje się, że autor miał jednak sporo racji nie wiążąctej nazwy ze stokiem, a jedynie z rzeką. Mój błąd :) )
  • Marshy Hill - "Bagniste Wzgórze" = Bydgoszcz (hill by the river Brage, IE. bredahe "marshy water") - nie znalazłem potwierdzenia tej koncepcji; oprócz legend o dwóch braciach (Bydu i Goście) spotkałem się jedynie z wersją o słowiańskim imieniu Bydgost.
  • Lord - "Władca" (?) = Poznań (prob. named for the first settler Poznan, meaning "lord") - wersja o imieniu ok, ale nie znalazłem potwierdzenia na temat jakoby imię Poznan znaczyło "władca"
  • City of Warsz - trzeba coś dodawać? :) Warsz było skrótem imienia Warcisław, a tak zwał się rycerz posiadający wieś leżącą na terenie dzisiejszej Warszawy
  • Boat - "Łódź" oczywiście
  • Treebark - "Kora Drzewa" = Lublin (Slav. lub "tree bark") - znowu brak potwierdzenia; znana jedynie jest mi wersja z pierwszym władcą o imieniu Lubla(badź podobnym)
  • Over the Footbridge - "Nad kładką" = Wrocław - tu autorzy się trochę zamieszali, bowiem tak samo nazwali... Bratysławę, oto uzasadnienie: a) Slav. prez-lava "over the footbridge" b) named for the founder Vratislaw, Tch. vrati "return" + slawa "glory" - także bardziej adekwatna wydaje się nazwa "City of the one, who returned in glory" - prawda, że ładnie brzmi?
  • Catville - "Wioska Kotów" = Katowice (Slav. kot "cat" + vies "village" cop. L. vicus "village") - nie wydaje się to poprawne; uznaje się, że nazwa Katowice wywodzi się od "od imienia (przezwiska) pierwszego osadnika: dzierżawcy Kata, bądź od słowa "kąty" - tak nazywano kiedyś chaty zagrodników, pracujących przy wyrębie i przewożeniu drewna do kuźnicy bogucickiej" (za wikipedią)
  • Raven - "Kruk" = Kraków (Slav. krak "raven") - nie znalazłem potwierdzenia; dominują wersje o założycielu - Krakusie (Kraku ?)

Oprócz nazw miast mamy też rzeki:

  • Water - "Woda" = Wisła (IE. uiso "water")
  • Swirlwater - "Wirująca Woda" = Warta (IE. vert "to swirl, to spin, to turn")
  • Fastwater - "Szybka Woda" = Odra (Slav. oda "water, river" ref. to IE. adar, adra "fast")
  • The Deep One - "Głęboka" = Nysa (Slav. nizu "deep, downwards")
  • Turnwater - "Zawracająca Woda" = Bug (IE. bheugh "to turn, to twist")

Wyspę:

  • Isle of Cattle - "Bydlęca Wyspa" :) = Wolin (Slav. wol "ox, cattle")

Wreszcie krainy geograficzne i łańcuchy górskie:

  • Land of the Potters - "Kraina Garncarzy" = Śląsk (prob. named for the tribe Silingi ON. sili "dishes, crockery, tableware" (for ritual purpose))
  • Wild Boar Mountains - "Dzikie Góry" = Sudety (IE. su "wild boar")
  • Mountain District - "Okręg Górski" (?) = Galicia (orig. Gau of Halicz, OHG. gou "area, district" + Slav. hala "bank, mountain")
  • Mountain Crest -"Szczyt Górski" (?) = Beskidy (IE. bi-skaid "mountain crest")

No cóż - sporo tu niedokładności i uproszczeń. Nie jest to, niestety, wiarygodne źródło etymologii nazw geograficznych - a szkoda. Nie wiem, jak dokładnie wytłumaczone są nazwy w innych państwach - najdokładniej przedstawiona jest chyba "Wielka kraina wytatuowanych ludzi" = Wielka Brytania - miejmy nadzieję, że lepiej niż Kraina Pól. Polecam jedynie takim miłośnikom ciekawostek, jak ja.

A na koniec - zgadnijcie, jakie stolice europejskie kryją się pod malowniczymi nazwami: "Rozrywkowa Zatoka (Joyful Bay)", "Wyspa Słupów (Stake Island)", "Bagnowo :) (Swampton)" czy wreszcie "Mądrość (Wisdom)"?

Objaśnienia skrótów językowych: Slav. = słowiański; OHG. = staro-wysoko-niemiecki; L. = łaciński; IE. = indo-europejski; Tch. = czeski; G. = niemiecki

Atlas świata i Europy do nabycia tu.

czwartek, 04 grudnia 2008
39. Polska świeci!

Polska świeci

Choroba niestety nie pozwoliła mi ostatnio popracować nad blogiem - stąd tylko krótka notka. Oto mapka, stworzona i wykopana przez użytkownika jjajjo. Powstała przez nałożenie mapy z Google Maps na fragment mapy NASA o wysokiej rozdzielczości. Jak widać, Warszawa świeci nawet mocniej niż aglomeracja śląska - ale nawet prawie tak mocno jak Berlin!

Wkrótce, jesli zdrowie dopisze - wpisy o przekopie Mierzei Wiślanej i zapowiedziana mapa z początku lat 20., z ciekawą "luką" przy granicy z Litwą.

Mapa znaleziona na wykopie.

sobota, 18 października 2008
36. Goniądz - mapa mentalna

Goniądz

 Po II wojnie światowej, ocaleli z zagłady Żydzi wydawali tzw. Księgi Pamięci - była to próba ocalenia wspomnień sprzed Holokaustu. Znajdowały się tam także, rysowane przez ocalonych, mapy miast i miasteczek (także polskich) - w celu utrwalenia ich przedwojennego kształt. bły to mapy bardzo subiektywne - w latach 70. zostaną nazwane mapami mentalnymi (wyobrażeniowymi). Taka mapa pozwala określić punkt odniesienia rysującego, jego miejsce w ówczesnym świecie. Na takiej mapie narysuje on tylko rzeczy kluczowe względem niego - niejednokrotnie fałszując kształty, proporcje. Analizując - zgodnie z teorią map mentalnych - prezentowaną powyżej mapę Goniądza - można wyróżnić podstawowe elementy, tzw. atomy (za autorem artykułu, w którym zamieszczona była mapa):

"-Drogi (paths) – ciągi komunikacyjne po których poruszamy się (potencjalnie lub realnie) – (...) Na mapie Goniądza i na pozostałych szkicach widać wyraźnie podział na główne ciągi komunikacyjne oraz drogi „drugorzędne” – te pierwsze zwykle prowadzą do innych miasteczek lub regionalnych metropolii,(...) drugie zapamiętane zostały przez autora rysunku głównie przez swoją funkcję lub położenie – Szkolna (bo stała tu Synagoga), Jatkowa (gdzie mieszkali rzeźnicy) lub Nadrzeczna.

-Granice (edges) - elementy linearne, ale nie drogi. Takie linie, które, w odróżnieniu od pierwszych raczej utrudniają lub uniemożliwiają komunikację. Typowymi granicami są rzeki, wybrzeża i tory kolejowe. Tutaj granicami, które prawie w całości oddzielają miasto od jego otoczenia, są wody Biebrzy i Czarnej Strugi.

-Dzielnice (districts) – obszary wyróżnione z tła, na przykład na podstawie kryterium funkcjonalnego, historycznego, zwyczajowego, statusu mieszkańców itp. Mieszkańcy podlaskich miasteczek do dziś potrafią wskazać „Lacką”, „Ruską” i „Żydowską” stronę (dzielnicę) miasta. (...)

-Węzły (nodes) – skrzyżowania, ronda, place – punkty przecięcia ciągów komunikacyjnych. Na rysunku węzły są dwa (rynki). Jeden „Lacki”, z pomnikiem, oraz jeden, mniejszy - Żydowski.

-Punkty odniesienia (landmarks) – są to na przykład pomniki, budynki lub naturalne czy też semi – naturalne elementy krajobrazu. Na szkicu Goniądza głównymi landmarks, przedstawionymi za pomocą rysunków, a nie symboli są świątynie, pomnik oraz...wiatraki. Te ostatnie z pewnością nie ze względu na ważność w krajobrazie kulturowym, a z powodu charakterystycznego wyglądu, ułatwiającego orientację."

Mapa znaleziona na portalu spoleczenstwo.pl, w artykule R. Poczykowskiego "O mapach miejsc, których nie ma".

niedziela, 28 września 2008
34. Losowe miasto :)

Random City

Stare, ale wciąż bawi :) Znalezione na joemonster.org.

sobota, 26 lipca 2008
25. Jednak Nowak

Najpopularniejsze nazwiska w Polsce

W Japonii - 佐藤 (Satō), w USA - Smith czyli Kowalski, a w Polsce? Najpopularniejszym nazwiskiem okazuje się być Nowak, którym to posługuje się 200 tys. mieszkańców naszego kraju. Jeden z nich - Marcin Nowak, opiekun portalu MMSilesia zadał sobie trud sporządzenia mapy najpopularniejszych nazwisk z podziałem na województwa. Jak widać "Nowak rządzi" w województwach południowo-zachodnich, reszta kraju nie jest tak jednolita. O ile nie dziwi zbytnio przewaga "Dąbrowszczaków" :) na zalesionej Białostocczyźnie, o tyle ciekawa jest dominacja "Mazurów" na... Rzeszowszczyźnie.

Sam autor analizy dodaje:

"Wciąż najpopularniejszym imieniem męskim w Polsce jest Jan, natomiast żeńskim - Anna. Czyli najbardziej typowe polskie małżeństwo powinno składać się z Jana i Anny Nowak."

Dla zainteresowanych tematem, angielska wikipedia ma listę najpopularniejszych nazwisk w poszczególnych krajach.

 Mapa znaleziona na portalu MMSilesia.pl, w artykule: Tak czy owak - w Polsce rządzi Nowak.